Ngoài những khác lạ về dáng vóc, phụ nữ khi có bầu thường có những suy nghĩ hành động khiến chồng, người thân và ngay cả chính họ cũng rất ngạc nhiên. Tất cả những thay đổi đó đều do nội tiết tố (Hormon) thai kỳ gây nên. Hiểu rõ về những loại hormone này sẽ giúp bạn vượt qua “9 tháng 10 ngày” một cách khỏe mạnh:

Buồn nôn vào buổi sáng: Bạn có thể sẽ phải trải qua những cơn buồn nôn từ nhẹ nhàng đến dữ dội tùy người, trong “tam cá nguyệt” đầu tiên. Điều này là do hCG – một loại hormon, bắt đầu tăng cao. Bạn cũng có thể thấy nội tiết tố hCG tăng qua bộ thử thai bằng que thử.

Đau đầu: Đừng quá lo lắng vì bạn sẽ gặp những cơn đau đầu kéo dài dai dẳng từ lúc mới có thai đến suốt thai kỳ, đó là do mức estrogen tăng cao.

“Chuyện ấy” bắt đầu gặp trục trặc: Mức estrogen cũng không cho phép bạn “yêu” thoải mái như trước. Sẽ có lúc bạn chẳng có cảm hứng gì cho “chuyện yêu”, nhiều lúc “cô bé” lại trở nên ẩm ướt quá đà và có thể bạn sẽ mong muốn tình dục nhiều hơn.

Đau tức “vòng 1”: Hầu hết phụ nữ mang bầu đều phàn nàn rằng ngực của họ bị đau và cương tức trong suốt thời gian này. Điều này chủ yếu là do hormon prolactin - một loại nội tiết giúp phát triển tuyến vú của bạn để sẵn sàng chuẩn bị cho việc cho con bú sau này.

Đau lưng: Nhiều phụ nữ bắt đầu bị đau lưng thậm chỉ ngay cả trước khi họ có dấu hiệu tăng cân khi mang thai. Đó là do hormon relaxin khiến cho các khớp xương điều chỉnh nhẹ trong cơ thể để phù hợp với việc nâng đỡ em bé. Bạn cũng có thể bị đau nhức khớp cổ, đầu gối, bắp chân, bả vai và cánh tay.

Luôn cảm thấy nóng bức: Đa số các bà bầu bị nóng, do hormone progesterone làm tăng nhiệt độ cơ thể để ủ ấm cho bào thai.

Khó tiêu và tăng tiết dịch vị: Bạn có thể luôn thấy buồn nôn mỗi khi ăn món gì có chứa axit. Progesterone một lần nữa lại là “thủ phạm”. 

Vụng về và dễ ngã: Hãy đi đứng, ngồi cẩn thận và nhẹ nhàng trong suốt thai kỳ. Bởi vì tay chân bạn sẽ trở nên lóng ngóng. Bạn nên có người dắt nếu muốn băng sang đường. Relaxin lại là hormone đóng vai trò làm bạn mất thăng bằng.

Bản năng “làm tổ”: Bạn bắt đầu tìm hiểu, chú ý đến những gì liên quan đến em bé và cảm giác “làm mẹ” dần hình thành. Hormon oxytocin giúp bạn hình thành bản năng gắn kết với em bé ngay từ khi còn trong bụng mẹ.

Hay quên: Bạn có thể quên ngay lập tức những việc cần phải làm mà bạn vừa ghi ra giấy, hoặc là quên những cuộc hẹn quan trọng. Sự kết hợp của nội tiết tố estrogen và progesterone gây ra điều này.

Táo bón: Hầu hết các mẹ bầu nghĩ rằng việc bổ sung chất sắt làm quá trình đại tiện trở nên khó khăn. Tuy nhiên, progesterone cũng đóng vai trò làm bạn bị táo bón. Lúc này, uống nhiều nước, rau quả tươi và các loại quả khô như mận, nho sẽ giúp nhuận tràng.

Tập thể dục sẽ giúp mẹ bầu khỏe mạnh, tuy nhiên khi mang thai bạn cần luyện tập một cách cẩn thận. Dưới đây là lời khuyên giúp bạn tập luyện tốt hơn trong thời gian mang thai.

1. Tư vấn bác sĩ

Trước khi bạn quyết định luyện tập bất kỳ bài tập thể dục, bạn hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ. Căn cứ và tình trạng sức khỏe của bạn hiện tại và trước kia, bác sĩ sẽ hướng dẫn cho bạn chế độ tập thể dục phù hợp với thể chất của bạn.

2. Lắng nghe cơ thể

Tập thể dục khi mang thai là vô cùng quan trọng và cần thiết. Tuy nhiên, bạn không nên tập quá nhiều, vượt quá sức lực của mình. Nếu thấy bất cứ dấu hiệu bất thường nào như ợ nóng hay đau cơ…,bạn hãy dừng việc tập thể dục ngay lập tức và đến gặp bác sĩ để kiểm tra. Một bài tập có thể khiến bạn cảm thấy tốt hơn trong một tháng nhưng có thể nó sẽ không phù hợp với bạn ở các tháng tiếp theo.

3. Thực hành yoga

Bạn hãy liên lạc với một người hướng dẫn yoga và bắt đầu tạo cho mình thói quen tập yoga. Bạn cần phải được hướng dẫn để tập yoga đúng cách và đem lại lợi ích cho bạn và thai nhi. Yoga sẽ giúp bạn thay đổi tâm trạng, giảm đau lưng, đau bụng và ngăn ngừa các vấn đề hô hấp.

4. Đi bộ thường xuyên

Bạn có thể bắt đầu việc đi bộ thường xuyên 5-10 phút và từ từ tăng nó theo mức độ tập thể dục của bạn. Bạn cũng có thể lựa chọn đi bộ 20 – 30 phút mỗi lần và thực hiện khoảng 3 – 4 lần/tuần.

5. Chế độ ăn uống cân bằng

Chế độ ăn uống lành mạnh và cân bằng chất dinh dưỡng là vô cùng quan trọng khi mang thai. Sẽ có những lúc bạn cảm thấy thèm ăn thực phẩm nhiều chất béo. Nhưng bạn nên biết rằng các loại thực phẩm có nhiều chất béo mà bạn ăn trong khi mang thai có thể sẽ làm tăng trọng lượng cơ thể bạn sau khi sinh.

6. Uống nhiều nước

Uống nước là việc rất quan trọng để giữ cho cơ thể bạn có đủ năng lượng để luyện tập. Trong quá trình thực hiện các bài tập thể dục bạn sẽ ra nhiều mồ hôi. Vì thế, uống nước trước, trong và sau khi luyện tập thể thao là rất cần thiết.

Theo BS Lê Thị Thu Hà, để tránh hiện tượng mang thai giả, chị em khi có dấu hiệu như trễ kinh, nghén thì nên đến cơ sở y tế khám để được các bác sĩ chẩn đoán.

Mới đây, trang báo Anh nổi tiếng Daily Mail đưa tin về một bà mẹ mang thai 34 tuần mới phát hiện ra mình không hề có đứa con nào trong bụng. Trong suốt thai kỳ, chị Barbara Bienvenue vẫn có các dấu hiệu như một bà bầu bình thường là ốm nghén, tiết sữa non và bụng to nhưng đến 34 tuần đi khám thai mới tả hỏa vì không hề mang bầu.

Trước đó, Barbara Bienvenue và người yêu đã từng nghĩ rằng mình sắp có 5 đứa con. Họ cũng đã cùng nhau chuẩn bị rất nhiều đồ đạc cho trẻ sơ sinh bao gồm quần áo, nôi, cũi... chỉ chờ đón các con chào đời. Đến tận tuần thứ 34, Barbara Bienvenue mới được bác sĩ kết luận là mắc hội chứng mang thai giả. Ngay sau đó, Barbara đã được đưa đến bệnh viện tâm thần để theo dõi.

Tuần 34 thai kỳ, Barbara Bienvenue mới biết mình mang thai giả

Một trường hợp mang thai giả khác cũng đã được ghi nhận tại Brazil hồi cuối năm 2013 khi mà bác sĩ tiến hành mổ lấy thai cho sản phụ mang thai tuần thứ 41 nhưng trớ trêu thay không hề có thai nhi trong bụng. Sản phụ 37 tuổi này cho biết chị có các dấu hiệu bầu bí như bụng to và buồn nôn. Chị cho biết rằng mình có bầu được 41 tuần và đang đau chuyển dạ.

Trên đây không phải là những trường hợp mang thai giả hiếm thấy tại Anh, Brazil và nhiều nước khác trên thế giới. Theo tạp chí Psychology Today: "Trong những trường hợp này, tâm trí đánh lừa cơ thể và ngược lại. Các bác sĩ cho rằng, hiện tượng này nảy sinh khi người phụ nữ bị ám ảnh về nỗi khao khát có thai hoặc do sợ hãi". Thống kê cho thấy trong số người mang thai giả thì 80% là phụ nữ đã kết hôn, gần 15% là người độc thân, 2,3% là góa phụ và ít nhất 1/3 những người này từng mang thai trước đó.

Những người mắc hội chứng mang thai giả đều có các dấu hiệu của thai kỳ như ốm nghén, thai nhi đạp, bụng to, mệt mỏi... Mặc dù, số lượng mang thai giả không quá nhiều nhưng nó ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống của các bà mẹ và gây hoang mang trong cộng đồng cũng như việc khám, chẩn đoán của các bác sĩ.

Theo TS.BS Lê Thị Thu Hà (Phó khoa sản A – Bệnh viện Từ Dũ), mang thai giả là tình trạng người phụ nữ quá mong muốn có thai và nghĩ rằng mình đang mang thai. Mang thai giả đã được mô tả từ 1923.

Theo y văn, số phụ nữ mắc phải tình trạng này là hiếm, khoảng 1 – 6/ 22.000 ca sinh. “Tuy nhiên trong những năm gần đây tại BV Từ Dũ tiếp nhận 1 số trường hợp mang thai giả. Từ năm 2009 đến nay, có gần 20 trường hợp các chị phụ nữ đến khám thai, nhìn bên ngoài rất dễ nhầm là các chị này mang thai thật, bụng lớn như thai khoảng 7 – 8 tháng, hỏi ra thì có chị mất kinh vài tháng, có chị mất kinh gần 2 năm. 

Hầu hết các chị này đều khai có cảm giác thai máy, tăng cân, giai đoạn đầu cũng có cảm giác mệt mỏi, ốm nghén như thai thật. Đặc biệt một điều là tất cả đều đến khám lần đầu tiên kể từ khi mất kinh đến ngày khám. Khi được thông báo là không mang thai có chị tin lời bác sĩ nhưng cũng có chị không tin và vẫn nghĩ rằng mình đang mang thai”, bác sĩ Hà cho hay.

Cũng theo bác sĩ Hà, đối với con người, tuổi thai tính đến ngày dự sinh là 40 tuần. Kể từ 38 tuần tuổi thai trở đi là thai đủ trưởng thành. Nếu thai > 41 tuần mà chưa chuyển dạ sinh thì các bác sĩ cho nhập viện để khởi phát chuyển dạ. Thai > 42 tuần tuổi là thai già tháng có rất nhiều nguy cơ: suy dinh dưỡng, hội chứng hít phân su sau sinh, rối loạn chuyển hóa.... và nặng nề là thai chết trong tử cung. Không thể có trường hợp nào mang thai > 20 tháng mà chưa sinh.  

Mang thai giả có khá nhiều triệu chứng như mang thai thật gồm: Mất kinh, nghén, bụng to dần theo tuổi thai, thậm chí có người còn khai là thai máy. Do vậy,  theo một số nghiên cứu thấy rằng, nếu chỉ dựa trên triệu chứng lâm sàng đơn thuần (không siêu âm và không xét nghiệm máu), có khoảng 18% trường hợp mang thai giả được các nhà sản khoa chẩn đoán nhầm là mang thai thật.

Bác sĩ sản khoa này chỉ rõ: “Bụng to dần theo tuổi thai chiếm khoảng 60 – 90% trong số những phụ nữ mang thai giả và mất đi khi gây mê (người bệnh không còn ý thức). Mất kinh chiếm khoảng 50- 90% trường hợp, rối loạn tiêu hóa như táo bón, nôn mửa cũng là những triệu chứng thường gặp ở nhóm mang thai giả”.

Có những giải thích khác nhau về các triệu chứng này. Nhiều nhà khoa học nghĩ rằng những phụ nữ này có ước muốn mạnh mẽ được có thai và cũng từng biết những triệu chứng mang thai (qua những người thân hoặc bản thân từng trải). Khi sự khao khát quá nhiều làm mất cân bằng nội tiết trong cơ thể, sự mất cân bằng nội tiết này thường xảy ra sau căng thẳng, lo lắng và mang niềm tin rằng mình đang mang thai. Cơ chế sinh học về những thay đổi trong cơ thể ở những người mang thai giả do ảnh hưởng của yếu tố tâm lý lên trục hạ đồi – tuyến yên- thượng thận nên gây táo bón, tăng cân và sôi ruột.

“Để tránh hiện tượng mang thai giả, các chị em khi có dấu hiệu như trễ kinh, nghén thì nên đến cơ sở y tế khám để được các bác sĩ chẩn đoán xác định nhờ vào khám lâm sàng, xét nghiệm beta hCG (đặc trưng cho thai kỳ) và siêu âm. Nếu khó mang thai, các chị em nên đến khám hiếm muộn để được sự hỗ trợ của các chuyên gia”, bác sĩ Hà khuyến cáo. 

Nguồn AloBacsi

Chị Nguyễn Thị Thanh, TP HCM - Làm thế nào để nhận biết mình mang thai sớm nhất. Hình như hiện nay trên thị trường Việt Nam có bán loại bút thử thai? Bác sĩ có thể nói rõ hơn về cách dùng cũng như hiệu quả của dụng cụ này. Cám ơn bác sĩ.

Làm sao để biết đã mang thai, nhất là ở những giai đoạn sớm? Đây là câu hỏi mà chị em phụ nữ rất mong muốn được trả lời, nhưng không phải lúc nào tìm câu trả lời cũng dễ, nhất là với các chị em trẻ, chưa có kinh nghiệm về thai nghén hay còn mơ hồ về sức khỏe sinh sản.

Tiến sĩ Bác sĩ Lê Thị Thu Hà - Trưởng khoa hậu sản M - Bv Từ Dũ trả lời:

Một số thay đổi về dáng vóc cơ thể như những nhận xét của các ông bà già xưa khi theo dõi con gái (mà ta thường hay thấy diễn tả trong các vở kịch vui), ví dụ như cổ cao, mạch máu đập mạnh vùng cổ, ngực nảy, mông nở, bụng to … thật ra cũng không chính xác (có thể nhầm với tình trạng tăng cân, hay một số bệnh nội khoa khác); hơn nữa, nếu có thay đổi thường là muộn vào khoảng thai 2-3 tháng, và người nhận xét cũng phải tinh ý và có kinh nghiệm lắm mới nhận ra được.

Một số dấu hiệu nghĩ đến có thai giai đoạn sớm như buồn nôn, nôn ói, mệt mỏi, nhức đầu, sạm da,.. tuy nhiên các dấu hiệu này không phải lúc nào cũng xuất hiện và thường gây nhầm lẫn với các triệu chứng của bệnh lý dạ dày, viêm xoang,... Một số chị em dùng dấu hiệu trễ kinh để nhận biết tình trạng thai, điều này chỉ đúng ở những người có vòng kinh đều. Trễ kinh vẫn có thể xảy ra khi quá căng thẳng về tinh thần hay thể chất, ở những em gái trẻ hay những người trên 40, hay đó là dấu hiệu của tình trạng rối loạn kinh nguyệt, một bệnh lý phụ khoa nào đó.

Việc thử thai nhanh bằng que thử nhúng trong cốc nước tiểu đã được sử dụng từ nhiều năm nay nhằm phát hiện thai sớm. Nguyên tắc của que thử là phát hiện nội tiết tố của bánh nhau có trong nước tiểu của thai phụ. Để có được kết quả chính xác nhất, các bạn cần làm theo đầy đủ các bước như trong hướng dẫn. Thông thường, việc sử dụng que thử thai có các bước cơ bản như sau:

Bước 1: Lấy nước tiểu vào cốc.

Bước 2: Xé bao nhôm, lấy que thử thai và cầm theo hướng mũi tên chỉ xuống.

Bước 3: Cắm que thử vào cốc, tránh để nước tiểu ngập quá mũi tên rồi đợi đọc kết quả.

Sau khoảng 5 phút, các bạn có thể đọc được kết quả.Nếu có 2 vạch ngang trên que thử thì chứng tỏ kết quả dương tính, báo hiệu bạn đã có thai. Ngược lại, kết quả âm tính sẽ xuất hiện khi chỉ có một vạch ngang trên que thử, cho thấy bạn không có thai. Nếu không thấy có vạch nào, có thể que thử bị hư hỏng hoặc nước tiểu không đảm bảo. Các bạn nên thử lại vào lần khác bằng một que thử mới.

Ngoài que thử thai nhanh, hiện nay trên thị trường Việt Nam còn có loại bút thử thai dễ sử dụng và tiên lợi hơn rất nhiều giúp chị em phát hiện sớm việc mình có thai hay chưa.

Phụ nữ khi mang thai cũng có nguy cơ mắc sởi nếu tiếp xúc với nguồn bệnh. Virus sởi gây biến chứng sảy thai, sinh con hoặc sinh con nhẹ cân, thậm chí dị tật.

Tôi nghe nói, hiện nay nhiều người lớn cũng mắc sởi. Tôi đang mang thai nên rất lo lắng. Vậy sởi nguy hiểm thế nào với phụ nữ mang thai? -  Thanh Vân (Hà Nội)

Trả lời:

Hiện tại BV Nhiệt đới T.Ư đang có hơn 300 ca mắc sởi người lớn. Không ít ca nặng, nguy hiểm, tuy nhiên chưa có tử vong. Tất cả mọi người đều có nguy cơ mắc sởi, tuy rằng trẻ em dưới 5 tuổi thì mắc nhiều hơn. Đa số người lớn đã mắc sởi từ nhỏ, nếu chưa có miễn dịch thì khi tiếp xúc với nguồn bệnh, họ cũng có thể mắc sởi.

Diễn biến bệnh ở người lớn giống như trẻ nhỏ (sốt cao, ho, phát ban, viêm kết mạc, sổ mũi). Tuy nhiên, nhiều người lại không nghĩ rằng mình lại mắc bệnh “trẻ con”, chỉ bị dị ứng nên chủ quan, không kiêng tiếp xúc, khiến nguồn bệnh lây lan.

Tuy diễn biến lâm sàng giống nhau nhưng biến chứng do sởi ở người lớn chủ yếu là não viêm, gây rối loạn trung khu tuần hoàn đường hô hấp làm bệnh nhân có thể tử vong. 

Phụ nữ khi mang thai cũng có nguy cơ mắc sởi nếu tiếp xúc với nguồn bệnh. Virus sởi gây biến chứng sảy thai, sinh con hoặc sinh con nhẹ cân, thậm chí dị tật.

Virus sởi lây qua dịch của miệng, mắt mũi. Chỉ cần người bệnh hắt hơi là bệnh có thể dính sang tay chân, quần áo và thâm nhập đường hô hấp của người khác.

Nếu bạn đã tiêm phòng sởi hoặc đã bị sởi thì nguy cơ mắc bệnh là rất thấp (chỉ 5% những người đã tiêm đủ hai mũi vaccin sởi vẫn bị mắc sởi). 

Vaccin sởi không tiêm cho phụ nữ có thai mặc dù không có bằng chứng về tỷ lệ bất thường bẩm sinh ở trẻ sinh ra. 

Vì thế, nếu bạn chưa tiêm phòng, chưa từng bị mắc sởi thì nên tránh tiếp xúc tuyệt đối với nguồn bệnh. Khi ra đường nên đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên, sát trùng mũi họng, ăn uống đủ chất để tăng sức đề kháng. Đồng thời, nên giữ cho môi trường sống thoáng khí, sạch sẽ.

Mang thai ngoài ý muốn để lại hậu quả đặc biệt nghiêm trọng cho vị thành niên/thanh niên. Việc nắm vững kiến thức và kỹ năng chăm sóc sức khỏe sinh sản được xem là giải pháp căn bản để giải quyết vấn đề này.

Sinh viên Thu Hảo (SN 1992, huyện Tây Hòa) chia sẻ câu chuyện đáng buồn về tình trạng mang thai ngoài ý muốn ở xóm cô. Gần đây nhất trong xóm Hảo sống có 1 trường hợp mang thai ngoài ý muốn. Một bạn gái lỡ mang thai với bạn trai, rồi bị bạn trai bỏ rơi phải một mình làm mẹ. Kinh tế gia đình khó khăn nên việc nuôi con của bà mẹ đơn thân này vô cùng vất vả. Nhờ vào mai mối, cô có tấm chồng người Hàn Quốc rồi theo chồng đi biệt xứ để con lại nhờ bà ngoại nuôi giúp.

Một buổi triển lãm sản phẩm giáo dục giới tính trong trường học ở Phú Yên

Thu Hảo thổ lộ: “Cho đến cuối năm học cấp THPT, tôi cũng chưa hiểu lắm về vấn đề mang thai ngoài ý muốn. Đến khi lên đại học, tôi mới tìm hiểu kiến thức chăm sóc sức khỏe sinh sản thông qua internet. Các bạn ở trọ chung với tôi cũng làm như thế để tìm hiểu kiến thức này. Tôi không biết liệu kiến thức đó có đáng tin cậy hay không?”.

Theo số liệu của Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản tỉnh, trung bình mỗi tháng có 10 bạn trẻ tới trung tâm để được tư vấn, điều trị các bệnh phụ khoa. Trong năm 2013, có 8 trường hợp phá thai. Tuy nhiên, con số này chỉ là bề nổi. Bác sĩ Hồ Phước Quế Như, Trưởng khoa Nam học - Vị thành niên thuộc Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản Phú Yên, cho biết: “Các bạn trẻ tới trung tâm phần lớn là sinh viên các trường đại học, cao đẳng trên địa bàn tỉnh đã tham dự các buổi truyền thông chăm sóc sức khỏe sinh sản do nhà trường và trung tâm phối hợp thực hiện. Các em đến phá thai phần lớn đều biết sẽ mang thai khi quan hệ tình dục. Song, các em coi nhẹ hậu quả của việc phá thai có thể dẫn đến những tổn thương về thể chất, tinh thần, thậm chí có nguy cơ bị vô sinh. Số bạn trẻ đến trung tâm để phá thai chỉ là con số ít ỏi, bề nổi; vì hầu hết các em chọn đến các cơ sở y tế tư để giải quyết hậu quả”.

Phần lớn các cuộc gọi điện thoại đến Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản tỉnh là nữ hỏi về việc chữa trị bệnh lý phụ khoa và các rắc rối khi quan hệ tình dục. Còn với nam giới thì hỏi về các biện pháp tránh thai khi quan hệ tình dục. Điều này chứng tỏ, các bạn trẻ chưa có kiến thức căn bản về chăm sóc sức khỏe sinh sảnsức khỏe tình dục. Theo ông Nguyễn Ngọc Nha, Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh, thành niên/thanh niên có xu hướng kết hôn muộn trong khi đó tư tưởng “chấp nhận” quan hệ tình dục trước hôn nhân ngày càng cởi mở. Phần lớn các bạn trẻ đều không muốn mang thai trước hôn nhân nhưng kiến thức về chăm sóc sức khỏe sinh sản/KHHGĐ, quan hệ tình dục vẫn còn hạn chế. Các em còn chưa ý thức được tầm quan trọng, thậm chí vẫn còn nhiều thành niên/thanh niên không quan tâm đến các kiến thức này. Ở tuổi này, các em vẫn còn e ngại khi sử dụng bao cao su trong quan hệ tình dục nhưng lại thiếu hiểu biết về các bệnh lây truyền qua đường tình dục kể cả HIV/AIDS, căn bệnh mà hầu hết các em đều đã nghe qua. Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh đang phối hợp với ngành GD-ĐT đưa chương trình giáo dục giới tính vào trường học. Ngoài ra, các tổ chức đoàn, hội có liên quan cũng đã tích cực vào cuộc cùng ngành Dân số thực hiện đề án Tư vấn và kiểm tra sức khỏe tiền hôn nhân nhằm nâng cao hơn nữa kiến thức, kỹ năng chăm sóc sức khỏe sinh sản đến với các em.

Theo các chuyên gia, cha mẹ là người gần gũi với con cái nhất nên cần chủ động trao đổi, trò chuyện về vấn đề tâm sinh lý để hiểu rõ con hơn và kịp thời đưa ra những lời khuyên hợp lý. Nhà trường vẫn là kênh thông tin quan trọng nhất trong việc giáo dục giới tính. Vì vậy, để phát huy lợi thế này, nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng sống; tăng cường chương trình giáo dục giới tính nhiều hơn nữa trong trường học; tăng cường phối hợp với gia đình để cùng nhau đem đến cho các em kiến thức, kỹ năng chăm sóc sức khỏe sinh sản toàn diện để các em tự tin bước vào đời.